Rącznik pospolity (Ricinus communis) z dużymi, dłoniasto klapowanymi liśćmi i kolczastymi torebkami owocowymi

Zdjęcie: Under the same moon..., CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Zdjęcie: Onjacktallcuca, Public domain, Wikimedia Commons

Zdjęcie: Boris Kasimov from Toronto, Canada, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Zdjęcie: Altafali123, CC0, Wikimedia Commons

Zdjęcie: Meng-Chi Hung, CC BY 4.0, iNaturalist

Zdjęcie: Adansonia rayanne2, CC0, Wikimedia Commons

Rośliny tropikalne Rośliny jednoroczne Krzewy

Rącznik pospolity

Ricinus communis · Euphorbiaceae

Inne nazwy: rącznik, rącznik czerwony, Ricinus zanzibariensis

Toksyczne dla kotów i psów · szczegóły ↓

Rącznik pospolity (Ricinus communis) to szybko rosnąca roślina o dużych, błyszczących liściach, uprawiana u nas na balkonach lub w pojemnikach. Wymaga pełnego słońca i ciepła, a tam, gdzie występują mrozy, traktuje się go jak roślinę jednoroczną. Wszystkie jego części są silnie trujące, co trzeba wziąć pod uwagę przy wyborze miejsca.

Światło: Pełne słońce
Podlewanie: Umiarkowane
Wilgotność powietrza: Umiarkowana
Temperatura: 20–32 °C, min. -2 °C
Trudność uprawy: Łatwa
Wysokość: 1,5–12 m

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.

Wysiew w pomieszczeniuSadzenie do gruntuPrzesadzanieRozmnażanieNawożenieWięcej wodyKwitnienieZbioryOchrona przed mrozemOkres spoczynku

Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Jak wygląda rącznik pospolity

Rącznik pospolity, zwany też rącznikiem lub rącznikiem czerwonym, należy do wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Pochodzi z Rogu Afryki (Erytrea, Etiopia, Somalia), a dziś rośnie jako gatunek zadomowiony w całych tropikach i subtropikach. Naturalnie występuje w korytach rzek, na poboczach dróg, torowiskach, polach i innych przekształconych terenach w ciepłym klimacie.

To gęsty, wzniesiony, wielopędowy krzew lub małe drzewo, które wypuszcza odrosty. W ciepłych regionach osiąga od 1,5 do 12 m wysokości. W chłodnym klimacie rośnie jako mniejsza roślina jednoroczna.

Liście są duże, błyszczące, dłoniasto klapowane, z 5–12 ząbkowanymi klapami, o szerokości od 15 do 75 cm. Występują formy zielone, purpurowe i brązowawe. Kwiaty nie mają płatków i są jednopłciowe, zebrane w wysokie kwiatostany na szczytach pędów: żółtozielone kwiaty męskie z kremowymi pręcikami siedzą niżej, a żeńskie z czerwonymi znamionami na końcu. Owocem jest kolczasta, kulista torebka, zielona, czerwona lub purpurowa, z czasem brązowiejąca. Kryje trzy błyszczące, cętkowane nasiona przypominające kleszcze. Nasiona roznoszą mrówki, które zabierają tłusty przydatek nasienia.

W wielu ciepłych regionach rącznik jest chwastem o charakterze inwazyjnym. W Kalifornii uznaje się go za szkodliwy chwast, a na Florydzie figuruje na liście gatunków inwazyjnych kategorii II.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko

Rącznik potrzebuje pełnego słońca i ciepła. U nas nadaje się na balkon i do uprawy w pojemnikach, z możliwością zimowania w pomieszczeniu. Nie jest mrozoodporny: znosi najwyżej około -2°C, a typowe zimowe minima sięgają u nas -20°C.

Roślina rośnie szybko, ma płytki system korzeniowy oraz ciężki wierzchołek, dlatego wybierz miejsce osłonięte od wiatru.

Podlewanie

Zapotrzebowanie na wodę jest umiarkowane. Dopóki roślina się nie przyjmie, utrzymuj podłoże wilgotne, bo na początku słabo toleruje suszę. Dojrzałe okazy radzą sobie już z okresowym przesuszeniem.

Najwięcej wody potrzebuje w lipcu i sierpniu.

Podłoże i przesadzanie

Najlepsze jest żyzne, wilgotne, a jednocześnie dobrze przepuszczalne podłoże. Rącznik toleruje gleby gliniaste, piaszczyste i próchniczne, a odczyn może być dowolny, mniej więcej od pH 5,5 do 8.

Przesadzaj w kwietniu.

Nawożenie

Aby roślina rosła mocno, nawoź ją regularnie w trakcie sezonu wegetacyjnego, czyli od maja do sierpnia.

Przycinanie

W razie potrzeby przytnij roślinę, by nadać jej kształt. Pracuj w rękawicach i osłaniaj skórę, ponieważ dotyk liści może podrażniać skórę.

Siew i sadzenie

Nasiona wysiewaj w domu w marcu i kwietniu. Rozsadę wysadzaj na miejsce stałe dopiero po ustąpieniu przymrozków, w maju lub czerwcu. Podeprzyj ją palikiem, by wiatr jej nie przewrócił.

Rącznik chętnie rozsiewa się sam.

Zimowanie

To roślina wrażliwa na mróz. Tam, gdzie zdarzają się przymrozki, uprawia się ją jako jednoroczną. Chroń ją przed zimnem w maju oraz we wrześniu i październiku. Okres spoczynku przypada na styczeń, luty, listopad i grudzień.

Rozmnażanie

Rącznik rozmnaża się z nasion. Wysiewa się je w marcu i kwietniu.

Najczęstsze problemy

Przewrócona przez wiatr roślina: przyczyną są płytkie korzenie i ciężki wierzchołek. Podeprzyj ją palikiem i zapewnij osłonę.

Więdnięcie w czasie suszy: młode rośliny słabo znoszą brak wody. Podlewaj obficie, aż się przyjmą.

Czernienie liści po mrozie: roślina jest wrażliwa na zimno. Wysadzaj ją na zewnątrz dopiero po przymrozkach.

Bezpieczeństwo

Toksyczne dla kotów i psów

Koty: Silnie trująca
Psy: Silnie trująca
Konie: Silnie trująca
Ludzie: Silnie trująca

Rącznik jest silnie trujący dla ludzi, kotów, psów i koni. Trujące są nasiona oraz wszystkie części rośliny, a substancją toksyczną jest rycyna. Objawy to pieczenie w ustach i gardle, wymioty, krwawa biegunka, pragnienie, osłabienie, drżenie, niewydolność nerek, drgawki i śmierć. Pojawiają się 12–48 godzin po spożyciu. Z nasion pozyskuje się olej rycynowy, tradycyjnie stosowany jako środek przeczyszczający i w przemyśle. Surowe nasiona są śmiertelnie trujące. To wyłącznie informacja, a nie porada weterynaryjna ani medyczna. W razie wątpliwości skontaktuj się z weterynarzem lub lekarzem.

Źródło: ASPCA Toxic and Non-Toxic Plants, North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox, English Wikipedia