Kwiat męczennicy jadalnej (marakui) z białymi płatkami i fioletowo prążkowaną koroną

Zdjęcie: 葉子, CC0 1.0, iNaturalist

Zdjęcie: James Hardee, CC BY 4.0, iNaturalist

Zdjęcie: 總統府, CC BY 2.0, Wikimedia Commons

Zdjęcie: 葉子, CC0 1.0, iNaturalist

Zdjęcie: James Hardee, CC BY 4.0, iNaturalist

Zdjęcie: Grete Pasch, CC BY 4.0, iNaturalist

Pnącza Krzewy owocowe Rośliny tropikalne

Męczennica jadalna

Passiflora edulis · Passifloraceae

Inne nazwy: marakuja

Męczennica jadalna (Passiflora edulis), nazywana też marakują, to szybko rosnące, zimozielone pnącze o ozdobnych kwiatach i jadalnych owocach. U nas nie jest mrozoodporna, więc uprawia się ją w donicy na balkonie lub w domu. Wymaga dużo słońca i osłony przed wiatrem, a uprawa ma umiarkowany poziom trudności.

Światło: Pełne słońce, Słońce do półcienia
Podlewanie: Umiarkowane
Wilgotność powietrza: Umiarkowana
Temperatura: 18–30 °C, min. -2 °C
Trudność uprawy: Średnio wymagająca
Wysokość: 4–10 m

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.

Wysiew w pomieszczeniuSadzenie do gruntuPrzesadzaniePrzycinanieRozmnażanieNawożenieWięcej wodyKwitnienieZbioryOchrona przed mrozemOkres spoczynku

Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Jak wygląda męczennica jadalna

Męczennica jadalna pochodzi z południowej Brazylii, Paragwaju i północnej Argentyny. Szeroko uprawia się ją w strefach tropikalnych i subtropikalnych. To bujne, zdrewniałe pnącze, które wspina się za pomocą wąsów czepnych wyrastających w kątach liści. Rośnie szybko i w naturalnym środowisku osiąga zwykle od 4 do 10 m.

Liście są błyszczące, głęboko trójklapowe i zimozielone. Młode wąsy bywają czerwonawe lub fioletowe. Pojedyncze kwiaty o średnicy 5–7,5 cm pojawiają się w każdym węźle pędu. Mają zielone działki kielicha, białe płatki, fioletowo prążkowaną koronę i charakterystyczne, główkowate znamię.

Owoc jest okrągły lub owalny, ma 4–7,5 cm średnicy, ciemnofioletową lub żółtą, skórzastą skórkę i soczysty miąższ otaczający około 250 nasion. W miejscach pochodzenia kwiaty zapylają duże pszczoły stolarki.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko i światło

Męczennica potrzebuje dużo słońca, najlepiej pełnego lub z lekkim półcieniem. Ważna jest też osłona od wiatru. Na balkonie wybierz więc miejsce przy nasłonecznionej, osłoniętej ścianie albo przy kratce, po której pędy będą mogły się pięknie wspinać.

Najlepiej rośnie w temperaturze około 18–30°C. Przy zbyt małej ilości światła kwitnienie i zawiązywanie owoców słabnie.

Podlewanie i wilgotność

Potrzeby wodne są umiarkowane. Roślinę podlewaj regularnie, zwłaszcza w czasie owocowania, a najwięcej wody dawaj w czerwcu, lipcu i sierpniu. Tolerancja na suszę jest niska, więc nie dopuszczaj do przesuszenia bryły korzeniowej. Równie ważne jest unikanie zalania, bo stojąca woda sprzyja gniciu korzeni i zrzucaniu liści.

Wilgotność powietrza powinna być umiarkowana. Od listopada do lutego roślina ma okres spoczynku i wtedy podlewaj ją wyraźnie mniej.

Podłoże i przesadzanie

Wybierz żyzne, przepuszczalne podłoże bogate w materię organiczną, np. próchniczne, gliniaste. Optymalne pH to około 5,5–7. Ziemia ma być wilgotna, ale dobrze odprowadzać nadmiar wody, dlatego donica musi mieć otwory odpływowe.

Przesadzaj w marcu lub kwietniu.

Nawożenie

W sezonie wegetacyjnym, od kwietnia do sierpnia, nawoź raz w miesiącu zrównoważonym nawozem o wysokiej zawartości potasu. W okresie spoczynku nawożenie pomiń.

Cięcie

Przycinaj pod koniec zimy, czyli w marcu, albo po zbiorach. Owoce zawiązują się na nowych pędach, więc cięcie nie przeszkadza w plonowaniu, a pomaga utrzymać silnie rosnące pnącze w ryzach.

Sadzenie

Na balkon lub taras wystawiaj męczennicę w maju lub czerwcu, gdy minie ryzyko przymrozków. Wybierz słoneczne, osłonięte miejsce i zapewnij podporę: ścianę z kratką lub inną konstrukcję do wspinania.

Zimowanie

Męczennica jadalna nie jest mrozoodporna. Przy typowych zimowych minimach rzędu −20°C w gruncie nie przetrwa, a najniższa temperatura, jaką znosi, to około −2°C. Roślina wymaga ochrony przed mrozem od października do kwietnia. Niektóre odmiany po przycięciu przetrzymują lekkie przymrozki, ale nie warto na to liczyć.

Na zimę przenieś donicę do wnętrza i ogranicz podlewanie. Okres spoczynku trwa od listopada do lutego.

Rozmnażanie

Męczennicę rozmnaża się z nasion, sadzonek pędowych lub przez szczepienie. Nasiona wysiewaj w pomieszczeniu w lutym lub marcu. Sadzonki pędowe pobieraj od maja do lipca.

Szkodniki i problemy

Najczęstsze szkodniki to mszyce, przędziorki i muszki owocowe. Wśród chorób wymienia się wirusa brązowienia owoców męczennicy, fuzaryjne więdnięcie i zgniliznę korzeni.

Zniekształcone, żółknące liście i drobne, twarde owoce wskazują na wirusa przenoszonego przez mszyce. Porażone rośliny usuń, zwalczaj mszyce i dezynfekuj narzędzia.

Brak owoców to zwykle skutek słabego zapylenia lub małej ilości światła. Zapylaj kwiaty ręcznie i daj roślinie więcej słońca.

Opadanie liści powodują chłód lub nadmiar wody. Osłoń roślinę i podlewaj rzadziej.

Zbiór i wykorzystanie

Owoce dojrzewają we wrześniu i październiku. Dojrzały miąższ jada się na surowo lub wyciska z niego sok, który dodaje aromatu innym sokom. Jadalny jest miąższ owocu i sok.