Wanilia płaskolistna

Vanilla planifolia · Orchidaceae

Inne nazwy: wanilia

Wanilia płaskolistna to storczyk-pnącze z tropikalnych lasów, z którego strąków otrzymuje się przyprawę waniliową. W Polsce można ją uprawiać wyłącznie w domu, bo nie toleruje mrozu, i jest to roślina wymagająca. Poniżej znajdziesz informacje o tym, czego potrzebuje, żeby rosła zdrowo.

Światło: Jasne światło rozproszone, Półcień
Podlewanie: Umiarkowane
Wilgotność powietrza: Wysoka
Temperatura: 22–30 °C, min. 10 °C
Trudność uprawy: Wymagająca
Wysokość: 1–3 m

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla rośliny domowej. Klimat: Kontynentalny.

PrzesadzaniePrzycinanieRozmnażanieNawożenieWięcej wodyOkres spoczynku

Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Jak wygląda wanilia płaskolistna

Wanilia płaskolistna (Vanilla planifolia), zwana też po prostu wanilią, należy do rodziny storczykowatych. To zimozielone, wieloletnie pnącze o długim, mięsistym, zygzakowatym pędzie. Wspina się po podporze za pomocą grubych korzeni powietrznych wyrastających na węzłach. Ma też rozgałęzione korzenie, które wchodzą w symbiozę z grzybami (mikoryza).

Liście są pojedyncze, płaskie, mięsiste i błyszczące, jasnozielone, lancetowate do owalnych, ze szpiczastym końcem. Mają 8–25 cm długości i 2–8 cm szerokości. W naturze pęd może dorastać do 15–30 m, w doniczce oczywiście pozostaje dużo mniejszy.

Kwiaty są zielonożółte, mają około 5 cm średnicy i słabo pachną. Wyrastają w kątach liści w kwiatostanach po 12–20 pąków, a każdy kwiat trwa tylko jeden dzień. Owocem jest smukły strąk długości 15–23 cm, czyli właśnie wanilia. Dojrzewa 8–9 miesięcy, a rośliny zaczynają owocować dopiero w dojrzałym wieku. Naturalne zapylenie zdarza się bardzo rzadko, dlatego do zawiązania owoców potrzebne jest zapylanie ręczne.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko i światło

Wanilia lubi jasne, rozproszone światło lub lekki półcień. Głęboki cień hamuje rozgałęzianie się pędów i kwitnienie, a ostre południowe słońce przypieka liście. Najlepiej sprawdzi się miejsce przy jasnym oknie, w którym światło jest przefiltrowane.

Optymalna temperatura to mniej więcej 22–30°C. Minimum, które roślina znosi, to 10°C, a mróz jest dla niej zabójczy.

Podlewanie i wilgotność powietrza

Wanilia potrzebuje umiarkowanego podlewania i wysokiej wilgotności powietrza, bo pochodzi z wilgotnych lasów tropikalnych. Od maja do września, w okresie wzrostu, podlewaj ją obficiej. Podłoże ma być stale lekko wilgotne, ale dobrze przepuszczalne.

Podłoże i przesadzanie

Najlepsze jest luźne, przewiewne podłoże, które zatrzymuje trochę wody, a nadmiar szybko odprowadza. Można je zrobić z kory, włókna kokosowego i kompostu. Sprawdzi się też gotowe podłoże do storczyków z dodatkiem próchnicy.

Przesadzaj w kwietniu lub w maju.

Podpora dla pnącza

Wanilia jest pnączem, więc od początku daj jej solidną tyczkę mchową lub kratkę, po której będzie się wspinać. Korzenie powietrzne przyczepią się do podpory. Roślina nadaje się do uprawy w pojemniku.

Nawożenie

Nawoź od kwietnia do września, czyli w czasie wzrostu rośliny. Zimą nawożenie nie jest potrzebne.

Przycinanie

Pędy przycinaj w kwietniu lub w maju. Roślina rozgałęzia się głównie w jasnym miejscu, więc dobre oświetlenie pomaga uzyskać gęstszy pokrój.

Zimowanie

Wanilia nie jest mrozoodporna, więc trzymaj ją w domu przez cały rok. Od listopada do lutego ma okres spoczynku. W tym czasie nie dopuszczaj do spadku temperatury poniżej 10°C i trzymaj ją z dala od zimnych szyb oraz przeciągów.

Rozmnażanie

Wanilię rozmnaża się z sadzonek pędowych, najlepiej w okresie od maja do lipca. W uprawie profesjonalnej stosuje się też kulturę tkankową.

Strąki i zastosowanie

Jadalne są wyłącznie dojrzałe strąki. Zbiera się je i poddaje fermentacji oraz suszeniu, dzięki czemu powstaje przyprawa waniliowa i ekstrakt. Domowa uprawa nie jest łatwa: roślina musi dorosnąć do kwitnienia, a kwiaty trzeba zapylać ręcznie.