Olcha
Alnus glutinosa · Betulaceae
Inne nazwy: olsza czarna, olsza, olcha czarna
Olsza czarna (Alnus glutinosa), zwana też olchą, to szybko rosnące drzewo liściaste, które najlepiej czuje się na wilgotnym lub podmokłym gruncie. Jest w pełni mrozoodporna i łatwa w uprawie, jeśli ma dużo miejsca i stale wilgotną glebę. Sprawdzi się nad stawem, przy cieku wodnym i w nisko położonych, mokrych częściach ogrodu.
- Światło
- Pełne słońce, Słońce do półcienia
- Podlewanie
- Wysokie
- Wilgotność powietrza
- Umiarkowana
- Temperatura
- 8–24 °C, min. -28 °C
- Trudność uprawy
- Łatwa
- Wysokość
- 15–30 m
Pielęgnacja w ciągu roku
Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.
Olsza czarna – opis i pokrój
Olsza czarna należy do rodziny brzozowatych (Betulaceae). Naturalnie występuje w większości Europy, w południowo-zachodniej Azji i w północnej Afryce. Rośnie w miejscach wilgotnych: na bagnach, nad brzegami rzek, stawów i jezior oraz na skraju lasów, gdzie jako gatunek pionierski szybko zajmuje nowe tereny.
To średniej wielkości, raczej krótkowieczne drzewo o piramidalnym pokroju, często wielopniowe, z wiekiem o łukowatej koronie. Rozrasta się na szerokość od około 6 do 12 m. Liście są krótkoogonkowe, okrągławe do odwrotnie jajowatych, do około 10 cm długości, błyszczące, ciemnozielone z wierzchu, o falistym, ząbkowanym brzegu. Młode liście są lepkie. Jesienią przebarwiają się na brązowo.
Olsza jest rośliną jednopienną. Kwitnie jeszcze przed rozwinięciem liści, zwykle od lutego do kwietnia. Zwisające czerwonawe kotki męskie i drobne, sterczące kotki żeńskie nie pachną. Te drugie przekształcają się w zdrewniałe owocostany przypominające szyszki. Dojrzałe są ciemnobrązowe do czarnych, zostają na drzewie przez zimę i uwalniają drobne oskrzydlone orzeszki.
Uprawa i pielęgnacja
Stanowisko
Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, ale znosi też półcień. Siewki potrzebują jednak dużo światła. Sadź ją tam, gdzie jest mokro lub grunt leży nisko, przy oczku wodnym albo cieku. Ze względu na szybki wzrost i szerokość korony wybierz miejsce z dużym zapasem przestrzeni.
Woda i wilgotność
Olsza ma duże wymagania wodne i lubi glebę stale wilgotną, a okresowo nawet mokrą. Toleruje zalewanie. Odporność na suszę ma średnią, więc w ciepłych miesiącach nie dopuszczaj do przesychania ziemi, zwłaszcza w pierwszych latach po posadzeniu.
Gleba
Drzewo toleruje gleby ubogie, od piaszczystych po gliniaste, bo na jego korzeniach żyją bakterie Frankia wiążące azot z powietrza. Najlepiej rośnie jednak na ziemi wilgotnej. Zakres pH to w przybliżeniu od 5 do 7,5.
Nawożenie
Nawożenie jest zbędne lub minimalne. Olsza sama wzbogaca glebę w azot.
Przycinanie
Drzewo wymaga niewiele cięcia. Jeśli trzeba, tnij w okresie spoczynku, czyli w styczniu, lutym, listopadzie lub grudniu. Na mokrym gruncie olszę można ścinać nisko (cięcie na pniak), aby uzyskać tyczki. Gdy dolne gałęzie zamierają, najczęściej z powodu cienia w zwartych zadrzewieniach, usuń martwe drewno i zapewnij drzewu więcej światła.
Sadzenie
Na stanowiskach mokrych lub nisko położonych sadź jesienią lub zimą. Według kalendarza sadzić można w marcu, kwietniu, październiku i listopadzie. Zachowaj duże odstępy od budynków i innych drzew.
Zimowanie
Olsza czarna jest w pełni mrozoodporna. Wytrzymuje mrozy do około -28°C, a typowe zimowe minimum w Europie Środkowej wynosi około -20°C, więc żadna osłona nie jest potrzebna. Okres spoczynku przypada na listopad–luty.
Rozmnażanie
Olszę rozmnaża się z nasion lub z sadzonek pędowych. Siew wykonuje się w marcu, kwietniu lub październiku, a sadzonki najlepiej pobierać w marcu i kwietniu. Młode siewki potrzebują dużo światła.
Problemy i szkodniki
Do szkodników olszy należą mszyce, koronkowce, pchełki ziemne (chrząszcze), gąsienice tworzące gniazda oraz owady minujące liście. Z chorób mogą pojawić się rak drzew, mączniak prawdziwy i zgnilizna twardzieli.
Najczęstszą uciążliwością jest silne rozrastanie się odrostów korzeniowych, które tworzą gęste zarośla. Usuwaj je regularnie albo od razu wybierz miejsce, gdzie drzewo może rosnąć swobodnie.
Zastosowanie i zbiór nasion
Nasiona z owocostanów zbiera się zwykle w październiku i listopadzie. Drewno olszy służy do wędzenia żywności. Drzewo jest też cenne dla przyrody: daje schronienie wielu owadom, porostom i grzybom, a jego nasiona są pokarmem ptaków.










































































