Pomiń nawigację, przejdź do treści
Pomiń treść, przejdź do stopki

Jastrun właściwy

Leucanthemum vulgare · Asteraceae

Inne nazwy: margerytka, jastrun, Chrysanthemum leucanthemum, Leucanthemum praecox

Toksyczne dla kotów i psów · szczegóły ↓

Jastrun właściwy, czyli margerytka, to łatwa, w pełni mrozoodporna bylina o białych koszyczkach z żółtym środkiem. Dobrze znosi suszę i ubogą glebę, ale chętnie się rozsiewa i rozrasta, więc wymaga kontroli. Poniżej znajdziesz, jak go sadzić, ciąć i rozmnażać oraz na co uważać w domu ze zwierzętami.

Światło
Pełne słońce, Słońce do półcienia
Podlewanie
Umiarkowane
Wilgotność powietrza
Umiarkowana
Temperatura
10–25 °C, min. -33 °C
Trudność uprawy
Łatwa
Wysokość
30–90 cm

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.

Wysiew w pomieszczeniuWysiewSadzenie do gruntuPrzycinanieRozmnażanieKwitnienieZbioryOkres spoczynku
Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Jak wygląda jastrun właściwy

Jastrun właściwy (Leucanthemum vulgare, nazywany też jastrunem lub margerytką) to bylina z rodziny astrowatych. Tworzy zwartą, wzniesioną kępę o wysokości 30–90 cm i szerokości 30–60 cm. Rośnie w umiarkowanym tempie, a nadziemne części zwykle zamierają na zimę.

Dolne liście są ciemnozielone, łopatkowate, ząbkowane i osadzone na ogonkach. Liście łodygowe są mniejsze, siedzące i głęboko ząbkowane. Kwiaty to koszyczki o średnicy 2–7 cm, z 15–40 białymi kwiatami języczkowymi wokół żółtego środka. Kwitnie od maja do sierpnia, a często dłużej, do września. Owoce to drobne, żebrowane, ciemnobrązowe niełupki bez puchu kielichowego.

W naturze jastrun rośnie w Europie i umiarkowanej Azji, na łąkach, trawiastych murawach, w widnych lasach, przy drogach i na terenach przekształconych, często na wilgotnych, ciężkich glebach. Rozprzestrzenia się płytkimi, płożącymi kłączami oraz licznymi nasionami.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko

Najlepiej czuje się w pełnym słońcu, ale toleruje lekki cień po południu. W cieniu i na żyznej glebie łodygi mają skłonność do wylegania, dlatego warto wybrać stanowisko słoneczne. Dobrze pasuje na łąkę kwietną, do naturalistycznych rabat i na kwiat cięty.

Podlewanie

Jastrun ma umiarkowane wymagania wodne. Znosi stanowiska od średnio wilgotnych do suchych, a po zakorzenieniu radzi sobie z suszą. Podlewaj głównie młode rośliny po posadzeniu.

Gleba

Wystarczy zwykła, przepuszczalna ziemia ogrodowa o dowolnej strukturze. Uboga gleba nie szkodzi, a wręcz sprzyja zwartemu pokrojowi. Zwykle najlepiej rośnie przy pH około 5,5–7,5.

Nawożenie

Jastrun potrzebuje niewiele nawozu, a często wcale. Żyzne podłoże prowadzi do wiotkich, wylegających pędów.

Cięcie

Usuwaj przekwitłe kwiaty, aby przedłużyć kwitnienie i ograniczyć samosiew. Po kwitnieniu, w sierpniu lub wrześniu, przytnij roślinę.

Sadzenie

Sadź w kwietniu, maju lub we wrześniu. Ponieważ jastrun rozrasta się kłączami i nasionami, dziel go co 2–3 lata, a tam, gdzie nie chcesz jego ekspansji, regularnie usuwaj przekwitłe kwiaty.

Zimowanie

Jastrun jest całkowicie mrozoodporny i wytrzymuje temperatury do około -33°C, co z dużym zapasem wystarcza przy typowych zimowych minimach rzędu -20°C. Nie wymaga okrywania. Rozetę przyziemnych liści zostaw na miejscu. Okres spoczynku przypada na listopad–luty.

Rozmnażanie

Jastrun rozmnaża się z nasion lub przez podział. Nasiona wysiewa się do gruntu od marca do maja, a w domu w lutym i marcu. Podział kęp najlepiej wykonać w marcu, kwietniu lub wrześniu.

Najczęstsze problemy

Agresywne rozrastanie się: przyczyną są kłącza i obfity samosiew. Regularnie usuwaj przekwitłe kwiaty i dziel kępy.

Wiotkie, wylegające łodygi: wynikają z żyznej gleby lub cienia. Zapewnij pełne słońce i ubogie podłoże.

W ponad czterdziestu krajach jastrun jest gatunkiem inwazyjnym, a w niektórych częściach Australii uznano go za chwast. Wypiera tam rodzime rośliny łąkowe, więc nie wysiewaj go na terenach przyrodniczych.

Zbiór i zastosowanie

Jastrun to dobry kwiat cięty i roślina chętnie odwiedzana przez motyle oraz inne owady zapylające, bo produkuje dużo pyłku. Bydło go nie lubi.

Podaje się, że nierozwinięte pąki można marynować jak kapary, a kwiaty suszyć na herbatę. Zbiera się je zwykle od maja do lipca. Pamiętaj jednak o informacji w sekcji o toksyczności.

Bezpieczeństwo

Toksyczne dla kotów i psów
Koty
Trująca
Psy
Trująca
Konie
Trująca

Jastrun jest toksyczny dla kotów, psów i koni, a dla ludzi łagodnie toksyczny. Trujące są liście i kwiaty, które zawierają laktony seskwiterpenowe i pyretryny. U zwierząt domowych objawami są wymioty, biegunka, ślinienie się, zaburzenia koordynacji i podrażnienie skóry. To wyłącznie informacja, a nie porada weterynaryjna ani medyczna. W razie wątpliwości skontaktuj się z weterynarzem lub lekarzem.

Źródło: ASPCA Toxic and Non-Toxic Plants, North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox

Dla Twojej rośliny

Najczęściej zadawane pytania

Czy jastrun właściwy jest mrozoodporny?Tak, to w pełni mrozoodporna bylina, która wytrzymuje około -33°C. Rozetę liści zostaw na zimę na miejscu.
Jak ograniczyć rozrastanie się jastruna?Usuwaj przekwitłe kwiaty, żeby nie wysiewał się sam, i dziel kępy co 2–3 lata. Rozrasta się kłączami i nasionami.
Kiedy kwitnie jastrun właściwy?Kwitnie od maja do sierpnia, a często dłużej, do września. Usuwanie przekwitłych kwiatów przedłuża kwitnienie.
Dlaczego łodygi jastruna wylegają?Zwykle przez żyzną glebę lub cień. Pomaga pełne słońce i ubogie podłoże.
Czy jastrun jest trujący dla psów i kotów?Tak, jest toksyczny dla kotów, psów i koni. U zwierząt może wywołać wymioty, biegunkę, ślinienie się i podrażnienie skóry. W razie wątpliwości zapytaj weterynarza.
Kiedy siać i dzielić jastrun?Nasiona wysiewa się do gruntu od marca do maja, a w domu w lutym i marcu. Kępy dzieli się w marcu, kwietniu lub wrześniu.
Pomiń stopkę, przejdź do początku stronyPrzejdź do początku strony