Pomiń nawigację, przejdź do treści
Pomiń treść, przejdź do stopki

Arcydzięgiel

Angelica archangelica · Apiaceae

Inne nazwy: arcydzięgiel litwor, dzięgiel litwor, arcydzięgiel lekarski, Archangelica

Arcydzięgiel, nazywany też dzięglem litwor, to okazała dwuletnia roślina zielna, która w drugim roku sięga nawet 2,5 m. Lubi wilgotną, żyzną glebę i bez trudu znosi polskie zimy. Przyciąga zapylacze, a jego łodygi, korzenie i nasiona od dawna wykorzystuje się w kuchni.

Światło
Słońce do półcienia, Półcień
Podlewanie
Wysokie
Wilgotność powietrza
Umiarkowana
Temperatura
10–22 °C, min. -25 °C
Trudność uprawy
Średnio wymagająca
Wysokość
1–2,5 m

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.

Wysiew w pomieszczeniuWysiewSadzenie do gruntuPrzycinanieRozmnażanieNawożenieWięcej wodyKwitnienieZbioryOkres spoczynku
Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Jak wygląda arcydzięgiel

Arcydzięgiel (Angelica archangelica), zwany także arcydzięglem litwor lub arcydzięglem lekarskim, należy do rodziny selerowatych (Apiaceae). Naturalnie rośnie w północnej i wschodniej Europie, od Islandii i Skandynawii przez Rosję po Syberię, zwykle na wilgotnych glebach nad rzekami i strumieniami.

To roślina masywna i wyprostowana, z grubymi, dętymi, żebrowanymi łodygami. Dorasta zwykle do 100–250 cm. Liście są duże, jasnozielone, podwójnie pierzaste lub trójdzielne, z drobno ząbkowanymi listkami. Ich nasady obejmują łodygę i często mają purpurowawy odcień. Korzeń jest gruby, mięsisty i wrzecionowaty.

W pierwszym roku roślina wytwarza tylko liście, a pędy kwiatowe pojawiają się w drugim. Kwiaty tworzą duże, kuliste baldachy złożone z drobnych, żółtozielonych lub białawych, czasem lekko różowych kwiatków. Kwitną od czerwca do sierpnia i pachną. Owocem są jasnożółte, podłużne, żebrowane rozłupki o przyjemnym zapachu. Baldachy chętnie odwiedzają pszczoły, motyle i inne zapylacze, a jelenie zwykle roślinę omijają.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko

Arcydzięgiel rośnie w słońcu lub półcieniu. W cieplejszym klimacie lepiej wybrać półcień, a w chłodnych rejonach północnych dobrze rośnie także w pełnym słońcu. Najlepiej sprawdza się w wilgotnych miejscach, na przykład nad oczkiem wodnym, nad strumieniem albo na osłoniętej, stale wilgotnej rabacie. Ponieważ dorasta do 2,5 m, warto dać mu miejsce w tle rabaty.

Podlewanie

Roślina potrzebuje dużo wody i słabo znosi suszę. Gleba powinna być stale wilgotna, bez przesychania między kolejnymi podlewaniami. Szczególnie dużo wody potrzebuje od maja do sierpnia, więc w tych miesiącach podlewaj częściej.

Gleba

Najlepsza jest głęboka, żyzna, wilgotna, próchniczna ziemia gliniasta. Arcydzięgiel toleruje też cięższe gleby gliniaste i podmokłe. Optymalne pH to mniej więcej 5,5–7,5. Gleba powinna zatrzymywać wodę, a nie szybko ją przepuszczać. Korzeń jest głęboki i palowy, dlatego głęboko spulchniona ziemia ułatwi mu rozwój.

Nawożenie

Nawozić warto w marcu i kwietniu, na początku sezonu wegetacyjnego.

Cięcie

Cięcie wykonuje się w sierpniu.

Siew i sadzenie

Nasiona można siać do gruntu w marcu i kwietniu albo w sierpniu i wrześniu. Siew w pomieszczeniu wykonuje się w lutym i marcu. Młode rośliny wysadza się na miejsce stałe w kwietniu, maju lub we wrześniu.

Pamiętaj, że to roślina dwuletnia. Pierwszy rok to same liście, a kwiaty pojawią się dopiero w drugim sezonie.

Zimowanie

Arcydzięgiel jest mrozoodporny. Najniższa temperatura, jaką przetrwa, to około −25°C, a typowe zimowe minimum w Polsce wynosi około −20°C, więc w gruncie zwykle zimuje bez problemu. Nadziemne części zazwyczaj zamierają, a roślina odpoczywa od listopada do lutego.

Rozmnażanie

Arcydzięgiel rozmnaża się z nasion oraz z sadzonek korzeniowych. Rozmnażanie przypada na marzec, kwiecień i wrzesień.

Zbiór i zastosowanie

Jadalne są łodygi, korzenie, liście i nasiona. Zbiór przypada na maj, czerwiec, lipiec oraz wrzesień i październik. Łodygi kandyzuje się do dekoracji ciast, a korzenie i nasiona aromatyzują likiery, gin i akwawit. Od wieków wykorzystuje się go także jako roślinę leczniczą i aromatyczną.

Zanim cokolwiek zbierzesz do jedzenia, upewnij się co do gatunku. Arcydzięgiel jest podobny do trujących roślin z rodziny selerowatych, na przykład szczwołu.

Dla Twojej rośliny

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy kwitnie arcydzięgiel?Kwitnie dopiero w drugim roku życia, od czerwca do sierpnia. W pierwszym roku wytwarza tylko liście.
Kiedy siać arcydzięgiel?Do gruntu w marcu i kwietniu albo w sierpniu i wrześniu. Siew w pomieszczeniu wykonuje się w lutym i marcu.
Czy arcydzięgiel zimuje w gruncie?Tak, jest mrozoodporny i przetrwa do około −25°C. Części nadziemne zazwyczaj zamierają, a roślina odpoczywa od listopada do lutego.
Jakiego stanowiska potrzebuje arcydzięgiel?Słonecznego lub półcienistego, z żyzną, stale wilgotną glebą. W cieplejszym klimacie lepszy jest półcień.
Jak wysoki jest arcydzięgiel?Zwykle dorasta do 100–250 cm, więc najlepiej posadzić go w tle rabaty.
Do czego używa się arcydzięgla w kuchni?Łodygi kandyzuje się do dekoracji ciast, a korzenie i nasiona aromatyzują likiery, gin i akwawit. Przed zbiorem trzeba mieć pewność co do gatunku, bo roślina przypomina trujące selerowate, np. szczwół.
Pomiń stopkę, przejdź do początku stronyPrzejdź do początku strony