Wrotycz
Tanacetum vulgare · Asteraceae
Inne nazwy: wrotycz pospolity, Chrysanthemum vulgare
Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare), zwany też po prostu wrotyczem, to wysoka bylina o aromatycznych, pierzastych liściach i złocistożółtych kwiatostanach. W naszym klimacie jest w pełni mrozoodporny i rośnie bez specjalnej troski, ale bardzo ekspansywnie się rozrasta. Najważniejsze jest więc wybranie miejsca, w którym da się go opanować.
- Światło
- Pełne słońce, Słońce do półcienia
- Podlewanie
- Niskie
- Wilgotność powietrza
- Umiarkowana
- Temperatura
- 12–24 °C, min. -35 °C
- Trudność uprawy
- Łatwa
- Wysokość
- 0,6–1,5 m
Pielęgnacja w ciągu roku
Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.
Wrotycz pospolity – jak wygląda
To bylina zielna z rodziny astrowatych. Dorasta zwykle do 60–150 cm wysokości i 30–90 cm szerokości, a rośnie szybko. Tworzy zwarte kępy ze sztywnymi, czerwonawymi pędami, które rozgałęziają się w górnej części, a pod ziemią rozrasta się kłączami.
Liście są skrętoległe, podobne do liści paproci, pierzasto podzielone prawie do nerwu głównego na ząbkowane odcinki. Są zielone, a po roztarciu pachną kamforą. Od lipca do września pojawiają się guzikowate, złotożółte koszyczki bez kwiatów języczkowatych, o średnicy 7–12 mm, zebrane w płaskie baldachogrona na szczytach pędów. Kwiaty są wonne. Po przekwitnieniu powstają drobne, brązowawe, kanciaste niełupki, a jedna roślina może wytworzyć dziesiątki tysięcy nasion rocznie.
W naturze wrotycz rośnie w strefie umiarkowanej Europy i Azji, najczęściej przy drogach, na nasypach kolejowych, pastwiskach, brzegach strumieni, w rowach i na nieużytkach. Rozprzestrzenia się szybko przez kłącza i nasiona, a w niektórych częściach Australii i obu Ameryk uznawany jest za gatunek inwazyjny. Kwiaty przyciągają owady, a roślina jest żywicielem chrząszcza, który toleruje jej toksyny.
Uprawa i pielęgnacja
Stanowisko
Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, ale toleruje też półcień. Ze względu na wysokość i skłonność do rozrostu sprawdza się na skraju ogrodu, w naturalistycznym zakątku lub tam, gdzie ma miejsce, by się swobodnie rozrastać.
Podlewanie
Wrotycz radzi sobie na suchych i ubogich glebach, choć najbujniej rośnie w wilgotnym, próchnicznym podłożu. Odporność na suszę jest umiarkowana, więc w dłuższych upałach warto go od czasu do czasu podlać. Wystarcza mu przeciętna wilgotność powietrza.
Gleba
Dostosowuje się do większości ogrodowych gleb: uniwersalnych, gliniastych i próchnicznych. Najlepsze jest podłoże wilgotne, ale przepuszczalne, o odczynie od około pH 5,5 do 8. Żyzna, wilgotna próchnica daje najbujniejszy wzrost.
Nawożenie
Wrotycz nie wymaga nawożenia, a uboga gleba w zupełności mu wystarcza.
Cięcie
Przekwitłe kwiatostany warto usuwać lub ścinać nożycami, zanim zawiążą nasiona, bo ogranicza to samosiew. Pędy przycina się nisko przy ziemi jesienią (październik) albo wczesną wiosną (marzec).
Sadzenie i siew
Warto go sadzić tam, gdzie rozrost da się kontrolować, na przykład ograniczając kłącza barierą, ponieważ roślina bardzo agresywnie się rozrasta. Sadzonki wysadza się w rozstawie około 60 cm, w kwietniu lub maju.
Nasiona wysiewa się do gruntu w marcu i kwietniu, a pod osłonami w lutym i marcu.
Zimowanie
Wrotycz jest w pełni mrozoodporny. Nadziemne części obumierają na zimę, a wiosną roślina odrasta z kłączy. W okresie spoczynku, czyli w styczniu, lutym, listopadzie i grudniu, nie wymaga żadnej osłony ani zabiegów.
Rozmnażanie
Można go rozmnażać z nasion, przez podział kęp, kłączy lub sadzonki korzeniowe. Korzenie odrastają nawet z drobnych fragmentów, więc roślina łatwo się ukorzenia. Podział i rozmnażanie wegetatywne wykonuje się w marcu, kwietniu lub wrześniu.
Najczęstsze problemy
Największy kłopot to rozrost na sąsiednie rabaty, spowodowany kłączami i samosiewem. Pomaga bariera korzeniowa, usuwanie przekwitłych kwiatostanów i wykopywanie wybiegających rozłogów.
Po kontakcie z rośliną może pojawić się wysypka skórna wywołana sokiem i olejkami. Przy pracy warto nosić rękawice.
Zbiór i zastosowanie
Wrotycz nadaje się na kwiat cięty, a kwiatostany zbiera się w lipcu i sierpniu. Nie jest uznawany za roślinę jadalną. Dawniej używano go oszczędnie jako gorzkiej przyprawy w potrawach postnych, ale ze względu na tujon nie jest to zalecane.
Tradycyjnie stosowano go przy robaczycy jelit, reumatyzmie, dolegliwościach trawiennych i gorączce, a także jako środek odstraszający owady.






























































































