Pomiń nawigację, przejdź do treści
Pomiń treść, przejdź do stopki

Monarda

Monarda didyma · Lamiaceae

Inne nazwy: pysznogłówka szkarłatna, pysznogłówka, pysznogłówka dwoista

Monarda, czyli pysznogłówka szkarłatna, to łatwa w uprawie bylina o szkarłatnych, kudłatych kwiatach i liściach pachnących miętą i bergamotką. W Polsce jest w pełni mrozoodporna i zimuje w gruncie. Lubi słońce i stale wilgotną glebę, a co 2–3 lata warto ją podzielić.

Światło
Pełne słońce, Słońce do półcienia
Podlewanie
Umiarkowane
Wilgotność powietrza
Umiarkowana
Temperatura
15–27 °C, min. -30 °C
Trudność uprawy
Łatwa
Wysokość
0,6–1,2 m

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.

Wysiew w pomieszczeniuWysiewSadzenie do gruntuPrzycinanieRozmnażanieNawożenieWięcej wodyKwitnienieZbioryOkres spoczynku
Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Jak wygląda monarda

Monarda didyma należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). W naturze rośnie we wschodniej części Ameryki Północnej, od Maine po Ontario i Michigan, na południe do północnej Georgii i Alabamy. Zasiedla brzegi potoków, wilgotne zarośla, rowy i skraje wilgotnych lasów. W części Europy jest już zadomowiona.

Tworzy rozrastającą się kępę o wysokości 60–120 cm i szerokości 40–60 cm. Pędy są proste, czworokątne i puste w środku, a pod ziemią roślina wypuszcza rozłogi. Rośnie w umiarkowanym tempie.

Liście są naprzeciwległe, jajowate do lancetowatych, piłkowane, długości 7–15 cm, od spodu szorstkie od drobnych włosków. Po roztarciu pachną miętą i bergamotką. Kwiaty są szkarłatne, rurkowate, dwuwargowe, długości 3–4 cm, zebrane w gęste, kuliste kwiatostany z czerwonawymi przysadkami. Kwitną od lipca do września. Jesienią dojrzewają drobne, jajowate rozłupki.

Pysznogłówka rozrasta się szybko przez podziemne rozłogi i na rabatach może stać się uciążliwa, dlatego warto pilnować jej zasięgu.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko

Najobficiej kwitnie w pełnym słońcu, ale znosi też lekki półcień. Dobrze czuje się tam, gdzie jest wilgotno, na przykład przy oczku wodnym albo w niższej, wilgotnej części ogrodu. Sadząc kilka roślin, zostaw między nimi miejsce na przewiew.

Podlewanie

Monarda potrzebuje stale wilgotnej gleby i nie może przeschnąć. Szczególnie często podlewaj ją w czerwcu, lipcu i sierpniu. Wodę kieruj pod nasadę roślin, a nie na liście, bo zraszanie z góry sprzyja mączniakowi.

Gleba

Najlepsza jest wilgotna, a jednocześnie przepuszczalna gleba, bogata w próchnicę, o odczynie od kwaśnego do obojętnego (pH 5,5–7,5). Rośnie na glebach próchnicznych, gliniastych i ilastych, o ile woda w nich nie stoi.

Nawożenie

Nawoź ją raz w roku, w kwietniu, na początku wzrostu.

Cięcie

Przekwitłe kwiatostany usuwaj na bieżąco, bo to pobudza dalsze kwitnienie. Jesienią, w październiku lub listopadzie, skróć zaschnięte pędy do 30–60 cm. Możesz też zostawić je na zimę, bo służą jako schronienie dla pszczół gnieżdżących się w łodygach. Resztki usuń wiosną, w marcu.

Sadzenie i podział

Rośliny wysadzaj do gruntu w kwietniu, maju lub we wrześniu, w odstępach około 45 cm. Co 2–3 lata dziel kępę, by odnowić jej wigor i ograniczyć rozrastanie. Dziel ją też wtedy, gdy środek kępy łysieje.

Zimowanie

Monarda jest w pełni mrozoodporna. Zimą jej nadziemne części zamierają, a roślina odrasta z ziemi wiosną. Spoczynek trwa mniej więcej od listopada do lutego i nie wymaga osłon.

Rozmnażanie

Najprościej rozmnażać ją przez podział kęp, w marcu, kwietniu lub wrześniu. Możesz też wysiewać nasiona: w lutym i marcu do skrzynek w domu, a w marcu i kwietniu bezpośrednio do gruntu. Trzecia metoda to sadzonki pędowe.

Choroby i problemy

Najczęstsze choroby to mączniak prawdziwy i rdza. Biały nalot na liściach to zwykle mączniak. Podlewaj wtedy przy nasadzie, przerzedź pędy i wybieraj odporne odmiany.

Gdy środek kępy robi się łysy, oznacza to, że roślina się zestarzała. Wiosną lub jesienią podziel ją.

Zbiór i zastosowanie

Liście i kwiaty są jadalne. Zbiera się je od czerwca do sierpnia na herbatę i syropy, a świeże kwiaty dodaje się do sałatek. Zapach przypomina pomarańczę bergamotkę. Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej tradycyjnie stosowali monardę w okładach antyseptycznych oraz przy dolegliwościach trawiennych i oddechowych. Liście zawierają tymol.

Roślinę chętnie odwiedzają pszczoły, motyle, kolibry i ćmy. Jest też rośliną żywicielską gąsienic niektórych ciem, m.in. zawisaka Lintneria eremitus (ang. hermit sphinx).

Dla Twojej rośliny

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy kwitnie monarda?Monarda kwitnie od lipca do września. Usuwanie przekwitłych kwiatostanów pobudza dalsze kwitnienie.
Czy monarda jest mrozoodporna?Tak, jest w pełni mrozoodporna. Zimą jej nadziemne części zamierają, a wiosną roślina odrasta z ziemi.
Jak często dzielić monardę?Co 2–3 lata, wiosną lub jesienią. Podział odnawia kępę, ogranicza jej rozrastanie i zapobiega łysieniu środka.
Jak walczyć z mączniakiem na monardzie?Podlewaj przy nasadzie zamiast na liście, przerzedź pędy i wybieraj odporne odmiany.
Czy z monardy można zrobić herbatę?Tak, liście i kwiaty są jadalne i używa się ich do herbaty i syropów. Zbiera się je od czerwca do sierpnia.
Jakie stanowisko lubi monarda?Pełne słońce lub lekki półcień oraz stale wilgotną, przepuszczalną, próchniczną glebę.
Pomiń stopkę, przejdź do początku stronyPrzejdź do początku strony