Monarda
Monarda didyma · Lamiaceae
Inne nazwy: pysznogłówka szkarłatna, pysznogłówka, pysznogłówka dwoista
Monarda, czyli pysznogłówka szkarłatna, to łatwa w uprawie bylina o szkarłatnych, kudłatych kwiatach i liściach pachnących miętą i bergamotką. W Polsce jest w pełni mrozoodporna i zimuje w gruncie. Lubi słońce i stale wilgotną glebę, a co 2–3 lata warto ją podzielić.
- Światło
- Pełne słońce, Słońce do półcienia
- Podlewanie
- Umiarkowane
- Wilgotność powietrza
- Umiarkowana
- Temperatura
- 15–27 °C, min. -30 °C
- Trudność uprawy
- Łatwa
- Wysokość
- 0,6–1,2 m
Pielęgnacja w ciągu roku
Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.
Jak wygląda monarda
Monarda didyma należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). W naturze rośnie we wschodniej części Ameryki Północnej, od Maine po Ontario i Michigan, na południe do północnej Georgii i Alabamy. Zasiedla brzegi potoków, wilgotne zarośla, rowy i skraje wilgotnych lasów. W części Europy jest już zadomowiona.
Tworzy rozrastającą się kępę o wysokości 60–120 cm i szerokości 40–60 cm. Pędy są proste, czworokątne i puste w środku, a pod ziemią roślina wypuszcza rozłogi. Rośnie w umiarkowanym tempie.
Liście są naprzeciwległe, jajowate do lancetowatych, piłkowane, długości 7–15 cm, od spodu szorstkie od drobnych włosków. Po roztarciu pachną miętą i bergamotką. Kwiaty są szkarłatne, rurkowate, dwuwargowe, długości 3–4 cm, zebrane w gęste, kuliste kwiatostany z czerwonawymi przysadkami. Kwitną od lipca do września. Jesienią dojrzewają drobne, jajowate rozłupki.
Pysznogłówka rozrasta się szybko przez podziemne rozłogi i na rabatach może stać się uciążliwa, dlatego warto pilnować jej zasięgu.
Uprawa i pielęgnacja
Stanowisko
Najobficiej kwitnie w pełnym słońcu, ale znosi też lekki półcień. Dobrze czuje się tam, gdzie jest wilgotno, na przykład przy oczku wodnym albo w niższej, wilgotnej części ogrodu. Sadząc kilka roślin, zostaw między nimi miejsce na przewiew.
Podlewanie
Monarda potrzebuje stale wilgotnej gleby i nie może przeschnąć. Szczególnie często podlewaj ją w czerwcu, lipcu i sierpniu. Wodę kieruj pod nasadę roślin, a nie na liście, bo zraszanie z góry sprzyja mączniakowi.
Gleba
Najlepsza jest wilgotna, a jednocześnie przepuszczalna gleba, bogata w próchnicę, o odczynie od kwaśnego do obojętnego (pH 5,5–7,5). Rośnie na glebach próchnicznych, gliniastych i ilastych, o ile woda w nich nie stoi.
Nawożenie
Nawoź ją raz w roku, w kwietniu, na początku wzrostu.
Cięcie
Przekwitłe kwiatostany usuwaj na bieżąco, bo to pobudza dalsze kwitnienie. Jesienią, w październiku lub listopadzie, skróć zaschnięte pędy do 30–60 cm. Możesz też zostawić je na zimę, bo służą jako schronienie dla pszczół gnieżdżących się w łodygach. Resztki usuń wiosną, w marcu.
Sadzenie i podział
Rośliny wysadzaj do gruntu w kwietniu, maju lub we wrześniu, w odstępach około 45 cm. Co 2–3 lata dziel kępę, by odnowić jej wigor i ograniczyć rozrastanie. Dziel ją też wtedy, gdy środek kępy łysieje.
Zimowanie
Monarda jest w pełni mrozoodporna. Zimą jej nadziemne części zamierają, a roślina odrasta z ziemi wiosną. Spoczynek trwa mniej więcej od listopada do lutego i nie wymaga osłon.
Rozmnażanie
Najprościej rozmnażać ją przez podział kęp, w marcu, kwietniu lub wrześniu. Możesz też wysiewać nasiona: w lutym i marcu do skrzynek w domu, a w marcu i kwietniu bezpośrednio do gruntu. Trzecia metoda to sadzonki pędowe.
Choroby i problemy
Najczęstsze choroby to mączniak prawdziwy i rdza. Biały nalot na liściach to zwykle mączniak. Podlewaj wtedy przy nasadzie, przerzedź pędy i wybieraj odporne odmiany.
Gdy środek kępy robi się łysy, oznacza to, że roślina się zestarzała. Wiosną lub jesienią podziel ją.
Zbiór i zastosowanie
Liście i kwiaty są jadalne. Zbiera się je od czerwca do sierpnia na herbatę i syropy, a świeże kwiaty dodaje się do sałatek. Zapach przypomina pomarańczę bergamotkę. Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej tradycyjnie stosowali monardę w okładach antyseptycznych oraz przy dolegliwościach trawiennych i oddechowych. Liście zawierają tymol.
Roślinę chętnie odwiedzają pszczoły, motyle, kolibry i ćmy. Jest też rośliną żywicielską gąsienic niektórych ciem, m.in. zawisaka Lintneria eremitus (ang. hermit sphinx).









































































































