Dereń jadalny

Cornus mas · Cornaceae

Inne nazwy: dereń właściwy

Dereń jadalny (Cornus mas), zwany też dereniem właściwym, to duży krzew lub małe drzewo, które kwitnie na gołych gałęziach już w lutym i marcu. Jest w pełni mrozoodporny i łatwy w uprawie, a w sierpniu i wrześniu daje czerwone, jadalne owoce.

Światło: Pełne słońce, Półcień
Podlewanie: Umiarkowane
Wilgotność powietrza: Umiarkowana
Temperatura: 10–25 °C, min. -33 °C
Trudność uprawy: Łatwa
Wysokość: 5–12 m

Pielęgnacja w ciągu roku

Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.

WysiewSadzenie do gruntuPrzycinanieRozmnażanieNawożenieWięcej wodyKwitnienieZbioryOkres spoczynku

Kiedy wykonywaćOkres spoczynkuBieżący miesiąc

Dereń jadalny – jak wygląda

Dereń jadalny należy do rodziny Cornaceae. Naturalnie rośnie w południowej i środkowej Europie, na Kaukazie i w południowo-zachodniej Azji, od Francji i Niemiec na zachodzie po Ukrainę i Turcję na wschodzie, a na południu po Bałkany, Włochy oraz Liban i Syrię.

To gęsty, zaokrąglony lub owalny krzew, często wielopniowy, który wytwarza odrosty. Osiąga od 5 do 12 m wysokości, a szerokość wynosi zwykle około 4–6 m. Rośnie powoli.

Liście są naprzeciwległe, pojedyncze, błyszczące, ciemnozielone, jajowate do eliptycznych, długości 4–10 cm, o brzegu całobrzegim. Jesienią przebarwiają się na żółto, fioletowo lub zostają zielone. Drobne, czteropłatkowe żółte kwiaty zebrane są w baldaszki po 10–25. Owoce to czerwone pestkowce o kształcie oliwki, długości około 2 cm, z jedną pestką; zdarzają się też formy o żółtych owocach. Roślina gubi liście na zimę.

Uprawa i pielęgnacja

Stanowisko

Dereń najlepiej kwitnie i owocuje w pełnym słońcu, ale znosi również półcień. Ponieważ dorasta do sporych rozmiarów, trzeba mu zostawić dużo miejsca. Sprawdza się jako pojedynczy okaz, w grupie lub jako żywopłot.

Wczesne kwiaty są pożytkiem dla pszczół, a owoce chętnie zjadają ptaki śpiewające i drobne ssaki.

Podlewanie

Dereń lubi glebę wilgotną, ale przepuszczalną. Dobrze ukorzeniony radzi sobie z umiarkowaną suszą, jednak jego tolerancja na brak wody jest niska, dlatego w lipcu i sierpniu podlewaj go obficiej, zwłaszcza w upalne tygodnie.

Gleba

Roślina toleruje większość gleb: gliniaste, piaszczyste, próchnicze i zasadowe. Najlepiej rośnie na glebie wilgotnej i żyznej, także wapiennej. Odczyn może mieścić się mniej więcej w przedziale pH 6–8,5.

Nawożenie

Nawoź w marcu i kwietniu, na początku sezonu wegetacyjnego.

Przycinanie

Dereń wymaga niewielkiego cięcia. Przycinaj go w kwietniu i maju, po kwitnieniu. Wtedy przerzedź krzew, a odrosty usuwaj na bieżąco. Gatunek znosi też strzyżenie, więc nadaje się na żywopłot.

Sadzenie

Sadź w marcu i kwietniu albo w październiku i listopadzie, na stanowisku słonecznym lub półcienistym. Zachowaj rozstaw około 4 m; w zależności od celu uprawy roślina potrzebuje od 3,5 do 7 m wolnej przestrzeni.

Zimowanie

Dereń jadalny jest w pełni mrozoodporny i wytrzymuje temperatury do około -33°C, więc przy typowych zimowych minimach rzędu -20°C nie potrzebuje żadnego okrywania. Styczeń, listopad i grudzień to jego okres spoczynku.

Rozmnażanie

Dereń można rozmnażać z sadzonek pędowych, przez szczepienie, z nasion i przez odkłady. Na rozmnażanie przypadają czerwiec, lipiec i listopad, a siew nasion w październiku.

Zbiór i wykorzystanie

Owoce zbiera się w sierpniu i wrześniu. Dojrzałe są kwaskowate, w smaku przypominają żurawinę z wiśnią, i nadają się na dżem, kompot, napoje, kiszonki oraz nalewki. Niedojrzałe owoce są cierpkie.

Owoce i liście są tradycyjnie stosowane w medycynie ludowej Azji Południowo-Zachodniej i Środkowej, a owoce także w medycynie chińskiej.