Bez
Sambucus · Viburnaceae
Inne nazwy: bez czarny, bzy, Dziki bez
Bez to łatwy w uprawie, szybko rosnący krzew liściasty, który dobrze sprawdza się jako żywopłot i krzew owocowy. Zimuje w gruncie bez osłon, a w maju i czerwcu zdobi ogród dużymi, pachnącymi kwiatostanami. Poniżej zebraliśmy wskazówki dotyczące stanowiska, cięcia, sadzenia i zbioru.
- Światło
- Pełne słońce, Słońce do półcienia
- Podlewanie
- Umiarkowane
- Wilgotność powietrza
- Umiarkowana
- Temperatura
- 10–25 °C, min. -30 °C
- Trudność uprawy
- Łatwa
- Wysokość
- 3–10 m
Gatunki i odmiany
Czarny bez
Sambucus nigra
- Pełne słońce
- Umiarkowane
Pielęgnacja w ciągu roku
Kalendarz dla klimatu: Kontynentalny.
Jak wygląda bez
Bez (Sambucus), w tym bez czarny, to krzew lub niewielkie drzewo, rzadziej roślina zielna. Rośnie szybko, wypuszcza rozłogi i zwykle osiąga od 3 do 10 m wysokości. W naturze spotyka się go na obrzeżach lasów, w żywopłotach i na żyznej glebie w pobliżu zabudowań.
Liście są nieparzysto pierzaste, naprzeciwległe, złożone z 5–9 piłkowanych listków o długości 5–30 cm. Po rozgnieceniu wyraźnie pachną. Drobne białe lub kremowe kwiaty tworzą duże, płaskie baldachy i kwitną w maju i czerwcu. Po nich pojawiają się grona małych jagód, dojrzewających na czarno, granatowo-czarno lub czerwono, rzadko na żółto albo biało.
Kwiaty bzu chętnie odwiedzają zapylacze, a owoce stanowią pokarm dla ptaków i ssaków. Liście są pokarmem dla gąsienic wielu ciem.
Uprawa i pielęgnacja
Stanowisko
Bez potrzebuje dużo światła, ale rośnie zarówno w pełnym słońcu, jak i w półcieniu. Ponieważ szybko się rozrasta i wypuszcza rozłogi, zostaw mu sporo miejsca. W żywopłocie sadź go tak, by miał przestrzeń do rozwoju.
Podlewanie
Bez ma umiarkowane wymagania wodne. Najlepiej czuje się na glebie stale lekko wilgotnej, ale przepuszczalnej, bez zastoju wody.
Gleba
Roślina nie jest wymagająca co do rodzaju podłoża ani odczynu. Najlepiej rośnie w żyznej ziemi: może to być gleba gliniasta lub próchniczna, wilgotna i dobrze przepuszczalna.
Nawożenie
Nawozić warto w marcu i kwietniu, na początku sezonu wegetacyjnego. Bez dobrze znosi żyzne podłoże, więc zasilanie wiosną w zupełności wystarczy.
Cięcie
Stare pędy tnij mocno pod koniec zimy, w lutym i marcu. Takie odmładzanie pobudza krzew do wzrostu i sprzyja powstawaniu dużych kwiatostanów oraz owoców.
Sadzenie
Sadzonki wysadzaj do gruntu w marcu, październiku lub listopadzie. Nasiona wysiewaj w październiku.
Zimowanie
Bez jest mrozoodporny i nie wymaga okrywania. Od listopada do lutego roślina odpoczywa, a w tym czasie nie trzeba przy niej nic robić poza ewentualnym cięciem pod koniec zimy.
Rozmnażanie
Bez można rozmnażać z sadzonek pędowych, z nasion lub przez odkłady. Rozmnażanie przypada na styczeń, luty, listopad i grudzień.
Zbiór i wykorzystanie
Zbiory przypadają na czerwiec, sierpień i wrzesień. Kwiaty służą do robienia syropu i herbaty, a jagody są jadalne wyłącznie po ugotowaniu, np. w syropach, dżemach i winie.
Liście, kwiaty i owoce bzu od dawna stosuje się w domowych miksturach.



































































